به نام خدا
سه نوع برخورد با ازدواجهاي پيامبر
بيست و يكمين جلسه از سلسله كلاسهاي زن در متون مقدس با بحث زن در اسلام (قسمت پنجم) ادامه پيدا كرد.
در اين جلسه، رضا عليجاني بحث زنان پيامبر (در تاريخ و قرآن) را به پايان رساند. وي گفت بحث زنان پيامبر فراتر از يك مسئله نظري و يا حقوقي (در مورد تعدد زوجات) است. بلكه به عنوان موضوعي شخصيتي براي تحليل پيامبر به عنوان تابلويي براي اسلام مورد توجه قرار گرفته است.
عليجاني در ادامه به سه نحوه برخورد با اين مسئله، پرداخت: 1 _ برخوردهاي مدافعهگرانه (سنتي و نوگرا)؛ اين برخورد مؤمنانه است. اما نوع سنتياش مبتني بر نگاه به پيامبر با هالهاي از عصمت و تقدس الهي است. اما نوع نوگرا مبتني بر نگاه اخلاقگرايانه، توجه به تدبير و عمل هوشمندانه پيامبر و نيز گاه همراه با مقداري هاله تقدس ميباشد. اما در كل در نگاه نوگرا عمده تكيه بر بشر بودن پيامبر است. 2 – برخورد تحليلي و پژوهشي كه كاملا مبتني بر بشر دانستن پيامبر، اما نگاه در مجموع مثبت به رفتار و عملكرد و تأثيرات تاريخي پيامبر به عنوان يك مصلح است. 3 – برخورد ستيزهگرانه و عيبجويانه كه باز مبتني بر كاملا بشر دانستن پيامبر ولي با تلقي جاهطلب و هوسباز دانستن پيامبر و برخورد عمدتا گزينشي و به قصد هجوم و منكوب كردن كل حركت اسلام و پيامبر ميباشد. وي افزود قرآن پيامبر را كاملا بشر، اما بشري والا و مستعد نبوت و رسالت ميداند و ضمن تجليل و دفاع از پيامبر، اما؛ پيرامون شخص وي هيچ هاله غيربشري، كه بعدا در كلام اسلامي پديدار ميشود، قرار نميدهد. اينك نيز در همين چارچوب شخصيت و رفتار پيامبر قابل تحليل و دفاع مؤمنانه در كليت خود (چون زندگي و عملكرد پيامبر اجزاء و ابعاد مختلفي دارد) ميباشد.
وي آنگاه با مرور ازدواجها و همسران پيامبر، كه در جلسه قبل به آنها پرداخته بود، عنوان كرد با چند شاخص ميتوان اين ازدواجها را بررسي كرد: مصلحت ديگران (مصلحت اجتماعي – سياسي يا مصلحت فردي همسران) و تمايلات پيامبر (فرزنددار شدن، عشق و عاطفه، لذت مبتني بر عرف و سنت) و سپس تك تك ازدواجهاي پيامبر را با اين شاخصها، به ويژه با توجه به مسئله زيبا بودن و نبودن آنها، مورد بررسي قرار داد و در پايان گفت بر اساس يك برخورد تاريخي - پژوهشي غيرهالهگرا ميتوان به تحليلي تركيبي درباره علل ازدواجهاي پيامبر رسيد.
وي به سير زماني ازدواجها (پس از خديجه و دوران سختي اوليه) نيز توجه داد و افزود در موضع قدرت و حكومت انواعي از رفاه و امكان براي رشد ابعاد متنوعي از خصايص و ويژگيهاي شخصي وجود دارد (مانند رفاه در لوازم زندگي، غذا، لباس و زيور، تنوع جنسي، تكبر و شهرتطلبي، حماسه و قهرماني و مورد توجه بودن و...) كه زندگي هر مصلح، سياستمدار و پيامبر، از جمله پيامبر اسلام، را ميتوان با اين شاخصها نيز مورد توجه قرار داد. وي آنگاه به عملكرد داود (داود عهد عتيق) در برخي ازدواجهايش و نيز ابراهيم (ابراهيم عهد عتيق و عهد جديد) در نحوه برخورد با كنيزش هاجر و مقايسه رفتار پيامبر در برخورد با زينب (يكي از همسرانش) و نيز ماريه و صفيه به عنوان دو كنيز پرداخت. وي در پايان گفت با پيامبر بايد غيرهالهگرا و به عنوان بشر، اما بشري مصلح و رسول مواجه شد.
عليجاني سپس به چند نكته ديگر در رابطه با همسران پيامبر، كه در قرآن آمده است، پرداخت از جمله: دفاع قرآن از همسر پيامبر (عايشه) در برابر شايعات، چه زناني براي پيامبر روا هستند، آيه تخيير (مخير كردن زنان پيامبر به سادگي و عدم رفاه و اجازه به پيامبر براي تنظيم نحوه روابط با همسرانش، و يا طلاق و جدانشدن از وي)، منع پيامبر از گرفتن همسر جديد (حتي اگر زيباييشان وي را به شگفتي وادارد)، هشدار به پيامبر و همسرانش (سوره تحريم)، هشدار به مردان درباره همسران رسول.
در پايان كلاس جلسه پرسش و پاسخي طولاني به صورت شفاهي و كتبي برگزار شد. ادامه بحث زن در اسلام به جلسه آينده موكول گرديد.
